اگر برای خودتان یا یکی از اعضای خانواده به دنبال وسیلهای برای راه رفتن یا جابه‌جایی در خانه هستید، احتمالاً نام عصا، واکر، رولیتور و ویلچر را شنیده‌اید. اما از کجا بفهمیم کدام گزینه واقعاً به کار می‌آید؟ پاسخ فقط به قیمت یا ظاهر وسیله مربوط نیست؛ توان حرکتی فرد، کارهایی که می‌خواهد انجام دهد و فضای خانه هم به همان اندازه مهم‌اند.
خلاصه سریع مقاله
- عصا معمولاً حمایت محدودتری فراهم میکند؛ واکر تکیهگاه بیشتری می‌دهد؛ رولیتور حرکت چرخدار و روان‌تری دارد؛ ویلچر هم برای جابه‌جایی نشسته به کار می‌رود.
- پیش از خرید، توانایی ایستادن و راه رفتن، قدرت دستها، کنترل ترمزها و شرایط استفاده در خانه را در نظر بگیرید.
- عرض درها و راهروها را اندازه بگیرید و مشخصات واقعی محصول، از جمله عرض کلی، وزن و ظرفیت تحمل وزن را بررسی کنید.
- اگر تعادل مختل است، فرد زمین می‌خورد، پس از جراحی یا سکته قرار دارد یا درباره نوع وسیله مطمئن نیستید، انتخاب را با پزشک، فیزیوتراپیست یا کاردرمانگر بررسی کنید.
این مطلب برای آشنایی با انواع تجهیزات و معیارهای خرید نوشته شده است؛ جای ارزیابی و آموزش اختصاصی توسط تیم درمان را نمی‌گیرد.
فهرست موضوعات
تجهیزات توانبخشی چیست؟
تجهیزات توانبخشی و فناوری‌های کمکی به ابزارها و وسایلی گفته می‌شود که به فرد کمک می‌کنند فعالیت‌های روزمره را انجام دهد، جابه‌جا شود یا استقلال بیشتری داشته باشد. در خانه، این وسایل می‌توانند از یک عصای ساده تا واکر، رولیتور، ویلچر و ابزارهای تمرینی را شامل شوند.
توانبخشی فقط به تمرین عضلات محدود نیست؛ هدف آن کمک به بهتر انجام دادن فعالیت‌های زندگی و کاهش محدودیت‌های عملکردی است. سازمان جهانی بهداشت نیز توانبخشی را مجموعه‌ای از مداخلات برای بهینه‌سازی عملکرد و کاهش ناتوانی تعریف میکند (منبع ۱).
برای اینکه انتخاب‌ها روشن‌تر شود، میتوان وسایل مورد استفاده در خانه را بر اساس کاربردشان در چند دسته دید:
- کمک‌حرکتی: عصا، واکر، رولیتور و ویلچر برای کمک به راه رفتن یا جابه‌جایی.
- تمرین قدرت و استقامت: دمبل سبک، کش تمرینی، توپ و ابزارهای تقویت دست؛ در صورتی که در برنامه فرد قرار گرفته باشند.
- تمرین تعادل و هماهنگی: پد یا تخته تعادل و ابزارهای مشابه که برای همه افراد ایمن نیستند.
- تمرین دامنه حرکتی و وضعیت‌دهی: ابزارهایی مانند چرخ شانه یا بعضی اسپلینت‌ها که باید متناسب با مشکل و برنامه درمانی انتخاب شوند.
- مدیریت برخی علائم یا دستگاه‌های تخصصی: مانند TENS یا دستگاه CPM که کاربرد و محدودیت‌های مشخصی دارند و نباید خودسرانه استفاده شوند.
این دسته‌بندی‌ها کاربردهای متفاوتی دارند و قرار نیست هر فرد به همه آن‌ها نیاز داشته باشد. انتخاب وسیله باید با نیاز واقعی و محیط استفاده هماهنگ باشد؛ فناوری‌های کمکی هم بخشی از همین رویکرد هستند (منبع ۲).
قبل از انتخاب تجهیزات توانبخشی به چه نکاتی توجه کنیم؟
قبل از اینکه مدل‌ها را با هم مقایسه کنید، چند سؤال ساده از خودتان بپرسید. همین کار جلوی خرید وسیلهای را می‌گیرد که روی کاغذ مناسب به نظر می‌رسد، اما در زندگی روزمره استفاده از آن راحت یا ایمن نیست.
۱. قرار است چه کاری برای فرد آسان‌تر شود؟
آیا هدف، حفظ تعادل در چند قدم داخل خانه است؟ آیا فرد برای مسیرهای طولانی‌تر به استراحت نیاز دارد؟ یا راه رفتن فعلاً ایمن نیست و جابه‌جایی نشسته لازم است؟ پاسخ این سؤال، دامنه انتخاب را محدودتر میکند.
۲. فرد چه مقدار توان حرکتی و قدرت دست دارد؟
توان ایستادن، میزان تحمل وزن روی پاها، تعادل، قدرت دست و توانایی گرفتن دسته‌ها را در نظر بگیرید. برای مثال، وسیله چرخ‌داری که ترمز دارد فقط زمانی کاربردی است که کاربر بتواند ترمزها را درست بگیرد و کنترل کند.
۳. آیا به ارزیابی پزشک یا درمانگر نیاز است؟
اگر فرد سابقه زمینخوردن، سرگیجه، ضعف شدید، سکته مغزی، جراحی یا درد قابلتوجه دارد، انتخاب وسیله را صرفاً بر اساس توضیحات فروشگاهی انجام ندهید. پزشک، فیزیوتراپیست یا کاردرمانگر می‌تواند نیاز حرکتی و شیوه استفاده را بررسی کند.
۴. مسیرهای خانه را چطور اندازه بگیریم؟
با متر، باریک‌ترین قسمت مسیر عبور، عرض درها در حالت کاملاً باز، عرض راهرو، فضای چرخش در اتاق و محل نگهداری وسیله را اندازه بگیرید. برای ویلچر یا رولیتور، فقط عرض نشیمن یا بدنه اصلی کافی نیست؛ عرض کلی وسیله از بیرون چرخ تا بیرون چرخ را با مسیر خانه مقایسه کنید. دستگیره در، قرنیز، میز و مبلمان را هم در نظر بگیرید.
برای ویلچر، اندازه نشیمن و عمق آن نیز باید با ابعاد بدن فرد در حالت نشسته تناسب داشته باشد. این اندازه‌ها را بهتر است با کمک کارشناس خدمات ویلچر یا متخصص مربوطه تعیین کنید؛ یک عدد ثابت برای همه افراد مناسب نیست.
۵. مشخصات فنی را با نیاز واقعی تطبیق دهید
وزن خود وسیله، ظرفیت تحمل وزن کاربر، عرض در حالت باز و تا‌شده، بازه تنظیم ارتفاع، نوع چرخ‌ها، عملکرد ترمز و در صورت نیاز ابعاد نشیمن را بررسی کنید. ظرفیت تحمل وزن باید دست‌کم با وزن کاربر مطابق باشد و از محدودیت اعلام‌شده سازنده بیشتر نشود.
۶. پیش از استفاده، تنظیم و آموزش را جدی بگیرید
اگر امکان دارد، وسیله را در شرایطی شبیه محیط خانه امتحان کنید. نحوه ایستادن و نشستن، حرکت، چرخیدن، قفل کردن ترمز و تا کردن آن را یاد بگیرید. وسیلهای که درست تنظیم نشده باشد، می‌تواند به‌جای کمک، حرکت را دشوار کند.
واکر؛ حمایت بیشتر هنگام راه رفتن
واکر برای افرادی طراحی شده که هنگام ایستادن یا راه رفتن به تکیهگاه بیشتری نیاز دارند. در مقایسه با عصا، معمولاً سطح اتکای گسترده‌تری فراهم میکند و کاربر می‌تواند با هر دو دست آن را کنترل کند. واکرهای ثابت، مدل‌های چرخدار و مدل‌های دارای نشیمن از نظر شیوه استفاده و امکانات با هم فرق دارند؛ بنابراین نام «واکر» به‌تنهایی برای انتخاب کافی نیست.
اگر می‌خواهید با انواع واکر و معیارهای انتخاب آن بیشتر آشنا شوید، راهنمای جامع واکر را هم ببینید.
چه زمانی واکر می‌تواند انتخاب مناسبی باشد؟
وقتی فرد هنوز می‌تواند بایستد و قدم بردارد، اما برای حفظ تعادل به حمایت بیشتری از یک عصا نیاز دارد، واکر می‌تواند یکی از گزینه‌ها باشد. نوع ثابت یا چرخدار آن باید بر اساس توان دستها، الگوی راه رفتن، محیط و ارزیابی درمانگر انتخاب شود.
ارتفاع و ایمنی واکر را چطور بررسی کنیم؟
در حالت ایستاده و با دستها در کنار بدن، دسته معمولاً باید نزدیک چین مچ دست قرار بگیرد و هنگام گرفتن آن، آرنج کمی خم باشد. این یک راهنمای اولیه برای تنظیم است؛ اگر فرد درد، محدودیت حرکتی یا مشکل تعادل دارد، ارتفاع و روش استفاده باید توسط متخصص بررسی شود (منبع ۳).
- برای برخاستن از صندلی، دستها را روی دسته‌های صندلی بگذارید و پس از ایستادن و حفظ تعادل، واکر را بگیرید؛ برای بلند شدن، واکر را به سمت خود نکشید.
- در مدل ثابت، واکر را بیش از حد جلو قرار ندهید و پیش از برداشتن قدم از قرار گرفتن پایه‌ها روی سطح مطمئن شوید.
- پایههای لاستیکی، چرخ‌ها، پیچ‌ها و اتصالات را مرتب بررسی کنید؛ قطعه لق یا فرسوده می‌تواند باعث لغزش شود.
- مسیر حرکت را از سیم، فرش لغزنده و موانع خالی کنید و نور کافی داشته باشید.
- با واکر از پله یا پله‌برقی استفاده نکنید؛ برای جابه‌جایی بین طبقات، مسیر قابل‌دسترس و ایمن دیگری در نظر بگیرید.
اگر فرد برای استراحت به نشیمن نیاز دارد، مدل‌های دارای صندلی یا رولیتور قابل بررسی‌اند؛ اما قبل از انتخاب باید توانایی کنترل وسیله و ترمزها ارزیابی شود.
رولیتور؛ حرکت روان‌تر برای استفاده روزمره
رولیتور نوعی وسیله کمک‌حرکتی چرخدار است که معمولاً سه یا چهار چرخ، دسته قابل تنظیم و ترمز دارد. بعضی مدل‌ها صندلی و سبد هم دارند. چرخ‌ها باعث می‌شوند وسیله بدون بلند کردن مکرر جلو برود؛ در عوض، کاربر باید بتواند مسیر را کنترل کند و هنگام نیاز ترمز را به‌درستی به کار ببرد.
برای آشنایی با تفاوت مدل‌های سه‌چرخ و چهارچرخ، راهنمای انتخاب رولیتور را بخوانید.
رولیتور برای چه کسانی مناسبتر است؟
رولیتور می‌تواند برای فردی مناسب باشد که توان راه رفتن دارد، می‌تواند وسیله را هدایت کند و ترمزهای آن را به‌موقع بگیرد. صندلی بعضی مدل‌ها برای استراحت کوتاه در مسیر است؛ اما نباید آن را جایگزین ارزیابی تعادل یا وسیلهای برای تکیه دادن تمام وزن بدن در نظر گرفت. در افراد با تعادل بسیار ضعیف یا ناتوانی در کنترل ترمز، انتخاب رولیتور می‌تواند خطرناک باشد.
نکات ایمنی هنگام استفاده از رولیتور
- پیش از نشستن، ترمز پارک را طبق دستور سازنده فعال کنید و مطمئن شوید وسیله حرکت نمی‌کند.
- هنگام راه رفتن، رولیتور را بیش از حد از بدن دور نکنید و روی دسته‌ها آویزان نشوید.
- ترمزها را قبل از استفاده و در فواصل منظم بررسی کنید؛ اگر عملکردشان ضعیف یا نامتقارن است، از وسیله استفاده نکنید تا بررسی شود.
- روی فرش ضخیم، آستانه در و سطح ناهموار با احتیاط حرکت کنید؛ اگر عبور دشوار است، مسیر دیگری انتخاب کنید.
- با رولیتور از پله یا پله‌برقی استفاده نکنید.
برای مقایسه کلی کاربرد و محدودیت رولیتور با واکر، راهنمای یک مرکز NHS نیز تفاوت چارچوب‌های چرخدار و ثابت را توضیح می‌دهد (منبع ۴).
ویلچر؛ زمانی که جابه‌جایی نشسته لازم است
ویلچر زمانی مطرح می‌شود که راه رفتن برای فرد دشوار، خسته‌کننده یا ناایمن است، یا برای بخشی از مسیر به جابه‌جایی نشسته نیاز دارد. بعضی افراد ویلچر را به‌صورت دائمی و بعضی فقط برای مسافت‌های طولانی یا موقعیت‌های خاص استفاده می‌کنند. مدل دستی، برقی و تاشو هرکدام شرایط و محدودیت‌های متفاوتی دارند.
قبل از انتخاب ویلچر چه چیزهایی را اندازه بگیریم؟
اول مسیر خانه را بررسی کنید: عرض مفید درها در حالت باز، باریک‌ترین قسمت راهرو، فضای چرخش در اتاق و محل قرار گرفتن ویلچر کنار تخت یا میز را اندازه بگیرید. بعد این اندازه‌ها را با عرض کلی ویلچر در حالت استفاده مقایسه کنید؛ عرض نشیمن با عرض کلی ویلچر یکی نیست.
برای انتخاب اندازه نشیمن، عمق نشیمن، ارتفاع آن، جای پا و وضعیت نشستن نیز باید در نظر گرفته شوند. این اندازه‌ها به راحتی، وضعیت بدن و امکان حرکت ویلچر مربوط‌اند و بهتر است بر اساس اندازه بدن کاربر و با کمک متخصص یا مرکز خدمات ویلچر تعیین شوند.
نکات ایمنی مهم ویلچر
- پیش از نشستن یا بلند شدن، قفل چرخ‌ها را فعال کنید و طبق دستور سازنده از زیرپایی‌ها استفاده کنید.
- با ویلچر از پله‌برقی استفاده نکنید و برای عبور از پله‌ها به‌صورت خودسرانه اقدام نکنید؛ از آسانسور یا مسیر قابل‌دسترس استفاده کنید.
- ویلچر را از دسته‌ها یا زیرپایی‌های جداشدنی بلند نکنید؛ برای حمل یا تا کردن، دستورالعمل همان مدل را دنبال کنید.
- در مدل برقی، شارژ باتری، محدودیت شیب و شرایط مجاز استفاده را از دفترچه سازنده بررسی کنید.
- قبل از حرکت، سلامت چرخ‌ها، ترمزها، زیرپایی‌ها و اتصالات را بررسی کنید.
اگر به دنبال توضیح جداگانه درباره انواع ویلچر و معیارهای انتخاب آن هستید، راهنمای ویلچر را ببینید. نکات ایمنی مربوط به استفاده از ویلچر و عبور از پله نیز در راهنمای یک مرکز خدمات ویلچر NHS آمده است (منبع ۵).
عصا؛ ساده اما مهم
عصا معمولاً برای حمایت محدودتر هنگام راه رفتن به کار می‌رود و می‌تواند به حفظ تعادل یا کاهش بخشی از فشار وارد بر اندام کمک کند. عصای تک‌پایه، چهارپایه و مدل‌های آرنجی یا زیربغل کاربرد یکسانی ندارند؛ انتخاب نوع عصا به وضعیت فرد بستگی دارد.
ارتفاع درست عصا و دستی که آن را می‌گیرد
برای یک تنظیم اولیه، فرد باید با کفش معمول خود صاف بایستد و دستها را کنار بدن رها کند. دسته عصا معمولاً هم‌سطح چین مچ دست قرار می‌گیرد و هنگام گرفتن آن، آرنج کمی خم می‌شود. در بسیاری از موارد عصا در دست سمت قوی‌تر بدن گرفته می‌شود؛ بااین‌حال، پس از آسیب یا جراحی ممکن است دستور درمانگر متفاوت باشد. در صورت تردید، از متخصص بخواهید ارتفاع و روش استفاده را بررسی کند (منبع ۶).
چه زمانی عصا کافی نیست؟
اگر فرد برای حفظ تعادل به تکیهگاه بیشتری نیاز دارد، مرتب زمین می‌خورد، نمی‌تواند عصا را محکم بگیرد یا راه رفتن همچنان ناایمن است، عصا به‌تنهایی کافی نیست. در چنین شرایطی باید نوع وسیله با ارزیابی تخصصی دوباره بررسی شود.
برای مرور تصویری انواع عصا و کاربرد هرکدام، راهنمای انتخاب عصا را هم ببینید.
وسایل تمرینی و دستگاه‌های توانبخشی
در برنامه‌های توانبخشی، بسته به هدف تمرین و وضعیت فرد، از وسایل ساده یا دستگاه‌های تخصصی استفاده می‌شود. داشتن یک وسیله در خانه به این معنی نیست که استفاده از آن برای همه مناسب است؛ نوع تمرین، مقدار مقاومت و مدت استفاده باید با برنامه فرد هماهنگ باشد.
وسایل تقویت عضلات
کش تمرینی، دمبل سبک، توپ و گریپ تقویت دست از ابزارهایی هستند که ممکن است در تمرین قدرتی استفاده شوند. میزان مقاومت و تعداد تکرار باید با توان فرد و برنامه درمانی تناسب داشته باشد؛ شروع با مقاومت کم هم در همه شرایط بی‌خطر نیست.
وسایل تمرین تعادل
پد و تخته تعادل، سطحی ناپایدار برای تمرین کنترل بدن ایجاد می‌کنند. اگر فرد سابقه افتادن، سرگیجه یا اختلال تعادل دارد، تمرین با این وسایل بدون ارزیابی و نظارت می‌تواند خطر زمینخوردن را بالا ببرد.
دستگاه‌های مدیریت درد مانند TENS
TENS با تحریک الکتریکی سطحی عصب‌ها برای کمک به کنترل برخی دردها استفاده می‌شود؛ اما برای همه افراد و همه انواع درد مناسب نیست و علت درد را تشخیص نمی‌دهد. اگر ضربان‌ساز قلب دارید، باردار هستید، صرع یا کاهش حس پوستی دارید یا پوست ناحیه آسیب‌دیده است، پیش از استفاده حتماً با پزشک یا درمانگر مشورت کنید و دستورالعمل دستگاه را بخوانید (منبع ۷).
ابزارهای دامنه حرکتی و دستگاه‌های تخصصی
چرخ شانه، ابزارهای کششی و بعضی اسپلینت‌ها ممکن است در برنامه‌های مشخص برای تمرین حرکت یا حفظ وضعیت مفصل به کار بروند. دستگاه‌هایی مانند CPM نیز برای حرکت کنترل‌شده مفصل در شرایط خاص استفاده می‌شوند. نوع وسیله و دامنه حرکت باید بر اساس علت محدودیت و مرحله بهبودی تعیین شود؛ استفاده خودسرانه یا ادامه حرکت دردناک توصیه نمی‌شود.
تمرین توانبخشی در خانه؛ چطور ایمن‌تر پیش برویم؟
تمرین در خانه زمانی مفیدتر و ایمن‌تر است که بخشی از برنامهای باشد که درمانگر برای همان فرد تنظیم کرده است. چند نکته ساده کمک میکند اجرای برنامه در منزل منظم‌تر باشد:
- تمرینها را مطابق آموزش و مقدار تعیین‌شده انجام دهید؛ از برنامه‌های عمومی اینترنتی به‌جای برنامه شخصی استفاده نکنید.
- محیط تمرین را خلوت و روشن نگه دارید؛ فرش لغزنده، سیم و وسایلی را که در مسیر قرار دارند کنار بگذارید.
- اگر خطر افتادن وجود دارد، درباره حضور همراه یا نظارت در زمان تمرین با درمانگر هماهنگ کنید.
- زمان تمرین و تغییرات علائم را یادداشت کنید تا در جلسه بعد بتوانید دقیق‌تر درباره آن‌ها صحبت کنید.
- اگر درد تازه، سرگیجه، تورم یا تشدید علائم ایجاد شد، تمرین را متوقف کنید و درباره ادامه آن با درمانگر مشورت کنید.
برای اطلاعات عمومی درباره نقش فیزیوتراپی در بهبود حرکت و عملکرد روزمره میتوانید راهنمای NHS را مطالعه کنید (منبع ۸).
تفاوت واکر، رولیتور، ویلچر و عصا چیست؟
این چهار وسیله کار یکسانی انجام نمی‌دهند. جدول زیر یک مقایسه کلی است؛ انتخاب نهایی باید با توان فرد، محیط استفاده و آموزش لازم هماهنگ باشد.
| وسیله | کاربرد کلی | نحوه حمایت | نکته مهم پیش از انتخاب |
|---|---|---|---|
| عصا | حمایت محدود هنگام راه رفتن | تکیهگاه در یک سمت بدن | ارتفاع و دستی که عصا در آن گرفته می‌شود باید درست باشد. |
| واکر | حمایت بیشتر هنگام ایستادن و راه رفتن | تکیهگاه دوطرفه با پایه یا چرخ | نوع ثابت یا چرخدار را با توان دستها و شرایط مسیر تطبیق دهید. |
| رولیتور | حرکت چرخدار و استراحت کوتاه در مدل‌های صندلی‌دار | تکیهگاه دوطرفه همراه چرخ و ترمز | کاربر باید بتواند وسیله را هدایت و ترمزها را کنترل کند. |
| ویلچر | جابه‌جایی نشسته | حمل و جابه‌جایی با نیروی کاربر یا همراه / موتور | اندازه نشیمن، عرض کلی، مسیر عبور و توان استفاده را بررسی کنید. |
هیچ‌کدام از این وسایل همیشه «بهترین» گزینه نیستند. وسیله مناسب آن است که کاربر بتواند با آموزش کافی و در محیط موردنظر، آن را به شکل ایمن کنترل کند.
تجهیزات کمک‌حرکتی خانگی چه ویژگی‌هایی باید داشته باشند؟
برای استفاده در خانه، تنها به ظاهر یا نام مدل توجه نکنید. چند ویژگی فنی و کاربردی را کنار هم بررسی کنید:
ابعاد و امکان عبور
عرض کلی وسیله را در حالت استفاده با باریک‌ترین در و راهروی خانه مقایسه کنید. اگر وسیله تاشو است، ابعاد آن در حالت تا‌شده را هم برای نگهداری یا حمل با خودرو بررسی کنید.
وزن وسیله و ظرفیت تحمل وزن
وزن وسیله باید با توان کاربر یا همراه برای جابه‌جایی آن متناسب باشد. ظرفیت تحمل وزن را از مشخصات رسمی همان مدل بخوانید؛ ظاهر مشابه دو محصول، به معنی ظرفیت یکسان نیست.
قابلیت تنظیم و تناسب با کاربر
ارتفاع دسته، وضعیت گرفتن دست، جای پا و در مدل‌های نشیمن‌دار ابعاد صندلی باید با بدن کاربر تناسب داشته باشد. تنظیم نامناسب می‌تواند استفاده از وسیله را دشوار کند.
ترمز، چرخ و کیفیت ساخت
در مدل‌های چرخدار، عملکرد ترمز، حرکت روان چرخ‌ها، اتصالات و قفل‌ها را بررسی کنید. پایههای لاستیکی، دسته‌ها و بدنه نباید ترک‌خورده، لق یا فرسوده باشند.
دفترچه راهنما و استانداردهای مرتبط
دفترچه راهنما باید اطلاعاتی مانند وزن مجاز کاربر، روش تنظیم، نگهداری و محدودیت‌های استفاده را روشن کند. برای واکرهای دو‌دستی، استاندارد ISO ۱۱۱۹۹-۱:۲۰۲۱ و برای رولیتورها، ISO ۱۱۱۹۹-۲:۲۰۲۱ از استانداردهای مرتبط با الزامات و روش‌های آزمون هستند (منبع ۹; منبع ۱۰).
به نام یک استاندارد در توضیحات کلی اکتفا نکنید؛ اگر فروشنده یا سازنده ادعای انطباق یک محصول مشخص با استانداردی را دارد، مدرک یا اعلامیه مربوط به همان مدل را بخواهید. شماره استاندارد به‌تنهایی به معنی تأیید یا گواهی شدن خودکار هر محصول نیست.
در کنار مشخصات فنی، مسیرهای خانه را هم ایمن کنید: نور کافی، کف خشک، حذف فرش‌های لغزنده و جمع کردن سیم‌ها و موانع، استفاده از وسیله را آسان‌تر میکند.
چه زمانی بهتر است با متخصص مشورت کنیم؟
اگر فرد به‌تازگی زمین خورده، تعادلش به‌طور محسوسی تغییر کرده، بعد از سکته یا جراحی است، ضعف قابلتوجه دارد یا هنگام استفاده از وسیله احساس ناامنی میکند، بهتر است پیش از خرید یا ادامه استفاده، با متخصص مشورت شود.
پزشک می‌تواند علت پزشکی مشکل و محدودیت‌های مهم را بررسی کند. فیزیوتراپیست معمولاً روی حرکت، راه رفتن، تعادل و قدرت عضلات کار میکند. کاردرمانگر نیز می‌تواند بررسی کند که وسیله چطور با فعالیت‌های روزمره و محیط خانه هماهنگ شود و چه تغییراتی در محیط به استقلال فرد کمک میکند. فناوری‌های کمکی و اصلاح محیط از حوزه‌های مرتبط با کاردرمانی هستند (منبع ۱۱).
هنگام مراجعه، اگر امکان دارد فهرستی از کارهایی که برای فرد دشوار شده، اندازه‌های مسیر خانه و مشخصات وسیلهای را که در نظر دارید همراه ببرید. این اطلاعات گفت‌وگو و بررسی گزینه‌ها را دقیق‌تر میکند.
اطلاعاتی که یک فروشنده درباره ابعاد، وزن یا امکانات محصول ارائه میکند، برای شناخت مشخصات فنی مفید است؛ اما جای ارزیابی بالینی یا آموزش استفاده را نمی‌گیرد.
اشتباهات رایج هنگام خرید تجهیزات کمک‌حرکتی
بعضی اشتباه‌ها باعث می‌شوند وسیلهای خریده شود که در عمل کنار گذاشته می‌شود یا استفاده از آن دشوار است. پیش از نهایی کردن خرید، این موارد را مرور کنید:
انتخاب فقط بر اساس قیمت یا ظاهر
ارزان‌تر بودن لزوماً به معنی انتخاب اقتصادی‌تر نیست و قیمت بالاتر هم تضمین نمی‌کند وسیله برای فرد مناسب باشد. اولویت را به تناسب، ایمنی و کیفیت ساخت بدهید.
نادیده گرفتن ابعاد خانه
اگر عرض کلی وسیله از در عبور نکند یا فضای چرخش کافی نباشد، حتی یک مدل با امکانات زیاد هم در خانه کاربردی نخواهد بود. قبل از خرید، مسیرهای واقعی را اندازه بگیرید.
بررسی نکردن ظرفیت تحمل وزن
ظرفیت اعلام‌شده سازنده را با وزن کاربر مقایسه کنید. از وسیلهای که ظرفیت آن کمتر از وزن کاربر است استفاده نکنید.
انتخاب وسیلهای که کاربر نمی‌تواند کنترل کند
برای نمونه، اگر کاربر نمی‌تواند ترمزهای رولیتور را بگیرد یا به‌موقع فعال کند، وجود صندلی و سبد آن مزیت کافی برای انتخاب نیست. قابلیت کنترل، بخشی از ایمنی وسیله است.
خرید بدون امتحان، تنظیم یا آموزش
اگر امکان نمایش یا امتحان وسیله وجود دارد، نحوه حرکت، نشستن، برخاستن، قفل ترمز و تا کردن آن را بررسی کنید. از خرید وسیلهای با قطعات لق یا دفترچه نامشخص خودداری کنید.
خرید برای نیاز کوتاهمدت بدون بررسی گزینه اجاره
اگر وسیله فقط برای یک دوره کوتاه پس از جراحی یا آسیب لازم است، درباره امکان اجاره یا امانت گرفتن از مراکز معتبر محلی پرس‌وجو کنید. شرایط بهداشتی، سلامت فنی، تنظیم متناسب و مسئولیت نگهداری وسیله اجاره‌ای را هم بررسی کنید.
تجهیزات کمک‌حرکتی مداپ (MEDUP)
اکسیرسازان برنا واردکننده و عرضه‌کننده تجهیزات پزشکی و توانبخشی است و اطلاعات محصول و مشخصات فنی مدل‌های عرضه‌شده را در اختیار خریداران قرار می‌دهد. در میان محصولات مداپ (MEDUP)، مدل‌هایی از واکر و رولیتور عرضه می‌شوند؛ ویژگی‌ها و محدودیت‌های هر مدل را باید جداگانه از صفحه همان محصول بررسی کنید.
برای مقایسه، به وزن و ابعاد وسیله، ظرفیت تحمل وزن، بازه تنظیم ارتفاع، امکانات و شرایط گارانتی توجه کنید. اطلاعات محصول به شناخت مشخصات فنی کمک میکند و جایگزین ارزیابی پزشکی یا آموزش بالینی نیست.
گارانتی محصولات: بله؛ مدت و شرایط گارانتی بر اساس برند و مدل محصول متفاوت است و در صفحه هر محصول ذکر می‌شود.
برای اطلاع از مشخصات فنی و راهنمای خرید محصولات مداپ، میتوانید از طریق راه‌های ارتباطی اکسیرسازان برنا با ما در تماس باشید.
سوالات متداول درباره تجهیزات توانبخشی
۱. از کجا بفهمم چه وسیلهای برای فرد مناسبتر است؟
ابتدا توان حرکتی، تعادل، قدرت دستها و محیط استفاده را بررسی کنید. اگر فرد سابقه زمینخوردن، بیماری عصبی، جراحی یا ضعف قابلتوجه دارد، انتخاب نوع وسیله و آموزش استفاده را با پزشک، فیزیوتراپیست یا کاردرمانگر هماهنگ کنید.
۲. تفاوت اصلی واکر و رولیتور چیست؟
واکر معمولاً تکیهگاه بیشتری با پایههای ثابت یا چرخ محدود فراهم میکند؛ رولیتور چرخدار است و ترمز دارد. برای استفاده از رولیتور، کاربر باید بتواند آن را هدایت کند و ترمزها را درست به کار ببرد.
۳. آیا میتوان با واکر یا رولیتور از پله استفاده کرد؟
خیر. واکر و رولیتور برای بالا و پایین رفتن از پله یا استفاده روی پله‌برقی طراحی نشده‌اند. برای رفت‌وآمد بین طبقات، از مسیر قابل‌دسترس و ایمن مانند آسانسور استفاده کنید.
۴. برای انتخاب ویلچر چه اندازه‌هایی مهم‌اند؟
عرض کلی ویلچر، عرض مفید درها و راهروها، فضای چرخش و ابعاد نشیمن اهمیت دارند. اندازه نشیمن و وضعیت نشستن باید با بدن کاربر هماهنگ باشد؛ برای انتخاب دقیق از متخصص یا مرکز خدمات ویلچر کمک بگیرید.
۵. آیا میتوان تمرینهای توانبخشی را خودسرانه در خانه انجام داد؟
بهتر است تمرینها بر اساس برنامهای انجام شوند که برای همان فرد تنظیم شده است. تمرین عمومی یا استفاده خودسرانه از دستگاهها ممکن است با شرایط فرد سازگار نباشد؛ در صورت بروز درد تازه، سرگیجه یا تشدید علائم، تمرین را متوقف کنید و مشورت بگیرید.
۶. اگر وسیله را فقط برای مدت کوتاهی لازم داشته باشیم چه کنیم؟
برای نیاز کوتاهمدت میتوانید امکان اجاره یا امانت گرفتن وسیله از مراکز معتبر را بررسی کنید. پیش از استفاده، سلامت فنی، نظافت، ظرفیت تحمل وزن، تنظیم ارتفاع و آموزش لازم را کنترل کنید.
جمع‌بندی
برای انتخاب وسیله مناسب، از نیاز واقعی فرد شروع کنید: چه کاری برایش دشوار شده و قرار است وسیله در کدام مسیرها استفاده شود؟ سپس توان حرکتی و قدرت کنترل وسیله را در نظر بگیرید، ابعاد خانه را اندازه بگیرید و مشخصات فنی محصول را با شرایط کاربر تطبیق دهید.
عصا حمایت محدودتری فراهم میکند، واکر تکیهگاه بیشتری می‌دهد، رولیتور حرکت چرخدار و روان‌تری دارد و ویلچر برای جابه‌جایی نشسته استفاده می‌شود. هیچ‌کدام برای همه افراد بهترین انتخاب نیستند.
اگر می‌خواهید معیارهای انتخاب وسایل کمک‌حرکتی برای سالمندان را هم مرور کنید، راهنمای وسایل کمک‌حرکتی برای سالمندان را بخوانید.
مهم‌تر از انتخاب یک مدل خاص، این است که وسیله درست تنظیم شده باشد و کاربر روش استفاده ایمن از آن را بداند. اگر درباره تناسب وسیله تردید دارید، قبل از خرید از متخصص راهنمایی بگیرید.
منابع
- سازمان جهانی بهداشت (WHO)؛ Rehabilitation
- سازمان جهانی بهداشت (WHO)؛ Assistive Technology
- South Tees Hospitals NHS Foundation Trust؛ راهنمای استفاده و تنظیم واکر
- Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust؛ راهنمای وسایل کمک‌حرکتی و تنظیم آن‌ها
- Mersey Care NHS Foundation Trust؛ راهنمای خدمات ویلچر و نکات ایمنی
- Johns Hopkins Medicine؛ Fitting Your Cane
- Cambridge University Hospitals NHS Foundation Trust؛ نکات ایمنی استفاده از دستگاه TENS
- NHS؛ Physiotherapy
- سازمان بین‌المللی استانداردسازی (ISO)؛ ISO ۱۱۱۹۹-۱:۲۰۲۱ — Walking frames
- سازمان بین‌المللی استانداردسازی (ISO)؛ ISO ۱۱۱۹۹-۲:۲۰۲۱ — Rollators
- American Occupational Therapy Association (AOTA)؛ Interventions to Support Occupations
